Antistatische werkkleding is nodig wanneer elektrostatische ontlading een risico vormt voor mensen, brandbare gassen, dampen of stoffen, of voor gevoelige elektronische componenten. In explosiegevaarlijke omgevingen kiest u kleding volgens EN 1149-5 als onderdeel van de maatregelen uit de explosieveiligheidsbeoordeling. Voor werkzaamheden aan elektronica is vaak ESD-kleding volgens EN 61340-5-1 nodig. De norm op het kledinglabel alleen is daarbij niet voldoende: schoenen, vloer, overige lagen en de werkmethode horen erbij.

In 5 stappen bepalen of u het nodig heeft
- Breng het risico in kaart. Kijk of er brandbare gassen, dampen, nevels of brandbaar stof aanwezig zijn, of dat medewerkers gevoelige elektronica hanteren.
- Controleer de zone-indeling of ESD-werkplek. Vraag naar het explosieveiligheidsdocument, de ATEX-zonering of de eisen van de ESD Protected Area.
- Kies de juiste norm voor de taak. EN 1149-5 is bedoeld voor bescherming tegen elektrostatische lading in explosiegevaarlijke situaties. EN 61340-5-1 hoort bij ESD-beheersing rondom elektronica.
- Stel de complete outfit samen. Combineer kleding met passend schoeisel en voorkom isolerende of ongecontroleerde kledinglagen.
- Laat personalisatie vooraf beoordelen. Een logo mag geen normlabel, retroreflecterende strip, sluiting of beschermende zone aantasten.
Bij Bedrijfskleding Best kunt u de kleding per functie samenstellen, bijvoorbeeld apart voor monteurs in een ESD-ruimte, medewerkers in productie en buitendienstmedewerkers die zichtbaar moeten zijn. Bekijk daarvoor het assortiment antistatische werkkleding.
Wanneer vormt statische elektriciteit een veiligheidsrisico?
Statische elektriciteit ontstaat door wrijving en scheiding van materialen. Denk aan lopen over een vloer, het uittrekken van een fleecevest, werken met folie of het stromen van poeders en vloeistoffen. De opgebouwde lading kan zich vervolgens in één keer ontladen.
In een gewone kantooromgeving is dat hooguit vervelend. In een omgeving met een explosiegevaarlijke atmosfeer kan een vonk een ontstekingsbron zijn. Dan is antistatische kleding een veiligheidsmaatregel die voortkomt uit de risicoanalyse.
ATEX kent voor gas, damp en nevel de zones 0, 1 en 2. Voor brandbaar stof gelden zones 20, 21 en 22:
| Omgeving | Zone | Betekenis voor de risicoanalyse |
|---|---|---|
| Gas, damp of nevel | 0 | Explosieve atmosfeer is voortdurend, langdurig of vaak aanwezig |
| Gas, damp of nevel | 1 | Explosieve atmosfeer kan bij normaal bedrijf af en toe aanwezig zijn |
| Gas, damp of nevel | 2 | Explosieve atmosfeer is bij normaal bedrijf niet waarschijnlijk of slechts kort aanwezig |
| Brandbaar stof | 20 | Explosieve stofwolk is voortdurend, langdurig of vaak aanwezig |
| Brandbaar stof | 21 | Explosieve stofwolk kan bij normaal bedrijf af en toe aanwezig zijn |
| Brandbaar stof | 22 | Explosieve stofwolk is bij normaal bedrijf niet waarschijnlijk of slechts kort aanwezig |
De werkgever legt de zonering vast als onderdeel van de explosieveiligheid. De Europese ATEX-richtlijn voor de bescherming van werknemers beschrijft deze zoneclassificatie in de bijlagen: Richtlijn 1999/92/EG via EUR-Lex.
Voorbeeld: poeder verwerken in productie
Een medewerker vult zakken met brandbaar poeder. Bij het openen, vullen en reinigen kan stof in de lucht komen. De zone-indeling, de procesinstallatie en de werkinstructie bepalen welke kleding nodig is. Een willekeurige werkbroek van katoen is dan geen onderbouwde keuze. De kleding moet de vereiste antistatische eigenschappen hebben, terwijl ook schoenen en eventuele jas of onderlaag in de beoordeling worden meegenomen.
EN 1149-5 en EN 61340-5-1: twee verschillende toepassingen
Antistatische werkkleding en ESD-kleding worden geregeld door elkaar genoemd. Toch dienen ze een ander doel.
EN 1149-5 is de norm voor beschermende kleding met elektrostatische eigenschappen. De norm stelt eisen aan het materiaal en ontwerp van de kleding. Deze kleding is relevant wanneer een elektrostatische ontlading een explosieve atmosfeer zou kunnen ontsteken. Het label en de gebruikersinformatie van het specifieke kledingstuk zijn leidend voor de inzet.
EN 61340-5-1 gaat over de bescherming van elektronische componenten tegen elektrostatische verschijnselen. In een EPA, een ESD Protected Area, wordt lading gecontroleerd afgevoerd om schade aan componenten te beperken. ESD-kleding maakt deel uit van het systeem, naast onder meer een geschikte werkplek, vloer en persoonlijke aarding of ESD-schoeisel volgens de inrichting van de EPA.
Een EN 1149-5-jas is daarom niet automatisch geschikt als ESD-jas voor assemblage van elektronica. Andersom is ESD-kleding niet automatisch de juiste bescherming voor een ATEX-omgeving. Vraag bij twijfel naar de veiligheidskundige, preventiemedewerker of beheerder van de ESD-werkplek.
De kleding werkt alleen als de hele combinatie klopt
Antistatische eigenschappen blijven niet beperkt tot één kledingstuk. Vooral bij gelaagd werken ontstaat snel een zwakke schakel. Een antistatische werkjas over een isolerende privé-fleece biedt geen zekerheid over de totale kledingcombinatie.
Let daarom op deze punten:
- Draag de kleding volgens de gebruikersinstructie en sluit deze waar dat vereist is.
- Controleer alle lagen: T-shirt, polo, trui, jas, broek en eventueel onderkleding.
- Gebruik veiligheidsschoenen die aansluiten op de voorgeschreven toepassing. Veiligheidsschoenen vallen onder EN ISO 20345; een antistatische markering of ESD-aanduiding moet passen bij de eisen van de werkplek.
- Vervang beschadigde kleding. Scheuren, slijtplekken en reparaties kunnen de werking en certificering beïnvloeden.
- Volg de wasvoorschriften. Onjuiste wasmiddelen, wasprocessen of nabehandelingen kunnen eigenschappen van beschermende kleding beïnvloeden.
Voor schoenen kunt u gericht selecteren binnen het aanbod werkschoenen. Laat de veiligheidsklasse, bijvoorbeeld S1, S2 of S3, nooit losstaan van de vereiste antistatische of ESD-eigenschap.
Veelgemaakte fout: alleen naar het woord ‘antistatisch’ kijken
De term antistatisch op een productomschrijving zegt onvoldoende zonder norm, toepassing en productinformatie. Controleer altijd:
- welke norm op het label staat;
- of de norm past bij explosieveiligheid of ESD-bescherming;
- of het kledingstuk deel uitmaakt van gecertificeerde beschermende kleding;
- welke aanvullende eisen de werkplek stelt;
- hoe het kledingstuk gewassen, onderhouden en gedragen moet worden.
Combineren met vlamvertragende of high-visibility werkkleding
In industrie, petrochemie, energie, weg- en waterbouw kunnen meerdere risico's tegelijk spelen. Dan is één losse eigenschap niet genoeg. Kies kleding waarop de benodigde normen samen zijn vermeld.
Bij risico op hitte en vlammen is EN ISO 11612 relevant. Deze norm gaat over kleding die beschermt tegen hitte en vlammen. Wanneer ook elektrostatische eigenschappen nodig zijn, controleert u of het kledingstuk zowel EN ISO 11612 als EN 1149-5 draagt.
Voor zichtbaarheid bij verkeer of op een bouwplaats is EN ISO 20471 de relevante norm voor hoge zichtbaarheidskleding. Borduring of bedrukking mag de fluorescerende achtergrond, reflecterende banden en de gecertificeerde oppervlakte niet zodanig veranderen dat de zichtbaarheidseis vervalt. Bekijk hiervoor ook onze high-visibility veiligheidskleding en vlamvertragende werkkleding.
Voorbeeld: onderhoudsmonteur op een industrieterrein
Een onderhoudsmonteur werkt buiten bij installaties en loopt langs intern transport. De functie kan vragen om zichtbaarheid, bescherming tegen vlammen en beperking van elektrostatische lading. Bestel dan niet drie losse kledingstukken met elk één willekeurige claim. Selecteer een kledinglijn waarvan de productinformatie de vereiste combinatie van EN ISO 20471, EN ISO 11612 en EN 1149-5 bevestigt, voor zover de risicoanalyse die normen voorschrijft.
Logo bedrukken of borduren op antistatische kleding
Een bedrijfslogo maakt medewerkers herkenbaar, maar personalisatie verdient bij beschermende kleding extra aandacht. Bedrukking of borduring kan het materiaal plaatselijk veranderen. Bovendien mogen normlabels en pictogrammen nooit worden bedekt: die labels tonen de gecertificeerde eigenschappen, onderhoudsinstructies en traceerbaarheid van het kledingstuk.
Bij high-visibility kleding is positie nog belangrijker. Een logo hoort niet over reflecterende banden of op een plek waar de verplichte fluorescerende en retroreflecterende zones worden aangetast. Bij vlamvertragende en antistatische kleding moet vooraf worden nagegaan of de gekozen techniek en plaatsing passen bij de beschermende uitvoering.
Bedrijfskleding Best adviseert over een geschikte positie voor uw logo en over bedrijfskleding bedrukken of borduren. Geef bij een aanvraag altijd door welke normering nodig is, welke functies de kleding dragen en op welke positie het logo gewenst is. Zo kan de kleding gericht per functie worden besteld.
Checklist vóór u bestelt
Vraag intern eerst deze informatie op:
- Is er een ATEX-zonering of explosieveiligheidsdocument?
- Is er een ESD Protected Area met kleding- en schoenvoorschriften?
- Welke normen staan in de RI&E, werkvergunning of opdracht van de opdrachtgever?
- Zijn vlamvertragende, chemische of zichtbaarheidsnormen eveneens vereist?
- Welke kledinglagen dragen medewerkers in de praktijk?
- Moet er een logo, naam of functieaanduiding op de kleding komen?
Met deze gegevens is een gerichte selectie van jas, broek, overall, polo of trui mogelijk. Dat voorkomt dat medewerkers wel uniform gekleed zijn, maar niet beschikken over de bescherming die hun werkplek vraagt.
Veelgestelde vragen
Is antistatische werkkleding verplicht in een ATEX-zone?
Dat hangt af van de explosieveiligheidsbeoordeling, de zone, de werkzaamheden en de aanwezige ontstekingsrisico's. Als de beoordeling antistatische kleding voorschrijft, kiest u kleding met EN 1149-5 en volgt u de gebruikersinformatie van het kledingstuk.
Zijn antistatische schoenen hetzelfde als ESD-schoenen?
Nee. Antistatische veiligheidsschoenen volgens EN ISO 20345 en ESD-schoenen hebben elk een eigen elektrische weerstandseis en toepassing. Kies de markering die in de werkplekinstructie of ESD-procedure staat, niet uitsluitend op basis van de naam van de schoen.
Mag ik een fleecevest dragen onder antistatische werkkleding?
Alleen wanneer die laag past binnen de voorgeschreven kledingcombinatie. Een isolerende onderlaag kan de afvoer van elektrostatische lading verstoren. Controleer de werkinstructie en de informatie van de beschermende kleding.
Mag antistatische werkkleding worden bedrukt?
Dat vraagt beoordeling per kledingstuk en personalisatietechniek. Het normlabel moet zichtbaar blijven en bij gecertificeerde beschermende kleding mogen beschermende zones en reflecterende banden niet worden aangetast. Geef de normering daarom altijd vooraf door.
Wilt u antistatische werkkleding per functie laten samenstellen en personaliseren? Vraag een offerte aan.

